Een trio, in zee gaan met een SM-meester, groepstherapie en een criminele carrière. Joe, de nymfomane met wie we kennis maakten in het eerste deel van Nymphomaniac, heeft het er maar druk mee in het tweede deel van Lars von Trier‘s beruchte film.

Reis van Oost naar West
Ook het tweede deel van Nymphomaniac bevat weer heel wat symboliek en theorieën. Seligman (Stellan Skarsgard) vertelt Joe (Charlotte Gainsbourg) over de kerk van het Oosten – de kerk van het licht – en de kerk van het Westen – de kerk van het lijden. ‘Als je een reis maakt van West naar Oost, reis je naar het licht,’ aldus de barmhartige die Joe mee naar huis nam en verzorgde. Vanuit deze theorie gaat het verhaal verder. Joe vertelt over haar reis, die omgekeerd plaatsvond: van een vrij lichtvoetige situatie waarin ze samenwoonde met Jerôme (ongeloofwaardig en zonder urgentie gespeeld door Shia LaBeouf) reist zij richting het lijden. Wat opvalt is de kracht van Charlotte Gainsbourg. Niet alleen weet zij allerlei ondenkbare situaties op een invoelbare manier over te brengen, maar ook haar zachte vertelstem zorgt ervoor dat de kijker bij het verhaal blijft.

K.
Tijdens deze reis krijgt de kijker misschien wel het meest interessante deel van de film voorgeschoteld. Joe zoekt haar heil bij
SM-meester K. (buitengewoon overtuigend gespeeld door Jamie Bell). De scènes spelen zich af op een etage, waar vrouwen in de hal wachten tot zij één voor één door K. worden binnengeroepen. De kleuren zijn grauw, de beelden soms schokkerig en vervaagd en de stiltes zijn beklemmend. De eerste geluiden die we horen zijn voetstappen en een deur die geopend wordt. Deze geluiden zijn al oorverdovend, laat staan de eerste zweepslagen die Joe te verduren krijgt. Joe wordt tijdens de mishandelingen close gefilmd; er valt niet te ontkomen aan haar pijn. De scènes met K. laten zien dat niets zwart of wit is. Joe kan geen kant op en wordt tot bloedens toe geslagen, maar toch vindt zij plezier en controle.

De maatschappij
Het eerste deel van Nymphomaniac bestond voornamelijk uit het tonen van de drijfveren en de denkwijze van Joe. Hier is nog steeds sprake van in het tweede deel, maar er wordt ook gekeken naar hoe Joe zich tot de maatschappij verhoudt. De groepstherapie heeft geen effect op Joe; ze verlaat de groep met een vernietigende monoloog die eindigt met de woorden “ik ben een nymfomane en ik hou van mezelf omdat ik er een ben”. Von Trier analyseert er via zijn personages op los, met boeiende conclusies. Zo heeft Joe een vlammend betoog over hoe zwaar het is om een niet-praktiserende pedofiel te zijn en dat zij een medaille zouden moeten krijgen omdat zij hun lustgevoelens weten te onderdrukken. Een bijzonder gewaagd standpunt in deze tijd. Ook Seligmans constatering dat Joe’s gedrag alleen een probleem is omdat zij op een mannelijke manier handelt en voelt terwijl zij een vrouw is, is treffend.

Het valt dus best mee met die misogynie van Lars von Trier. Bovendien: uit het eind van de film blijkt dat hij mannen ook niet zo hoog heeft zitten.


Dit artikel verscheen op SAPsite, het voormalig online cultureel magazine van Stichting Cultuurpromotie Utrecht.